Χωρßς ΟικογÝνεια
Το ξÝρω. ΝτρÝπομαι. Και επßσης νιþθω ενοχÝς. ΑλλÜ τß να κÜνω; Συμβαßνει. ΥπÜρχουν στιγμÝς που θα 'θελα να 'χαν πεθÜνει οι γονεßς μου. Θα 'θελα να εßμαι Ýνα ορφανü. ¸χω σκεφτεß και την κηδεßα τους. Οýτε μια οýτε δυο φορÝς. Το ξÝρω πως οýτε και εδþ πρωτοτýπησα, το ξÝρω üτι το Ýχουν κÜνει πολλοß. Αυτü δε σημαßνει τßποτα. Και τη δικιÜ μου κηδεßα Ýχω ονειρευτεß. Αυτü το θεωρþ τη μÝγιστη Ýκφραση ναρκισσισμοý. ΑλλÜ και αυτü δε σημαßνει τßποτα. ΚÜτι μου λÝει üτι τα παραπÜνω συμπτþματα απαντþνται με μεγαλýτερη Ýνταση και συχνüτητα στα παιδιÜ πυρηνικþν οικογενειþν. ΑυτÜ με τον Ýνα μπαμπÜ, τη μßα μαμÜ, τη γιαγιÜ, τον/τους μισθοýς, την βιβλιοθÞκη κτλ.
Απü νωρßς αυτÝς οι πυρηνικÝς οικογÝνειες προσπÜθησαν να δημιουργÞσουν στα παιδιÜ Ýνα αßσθημα πληρüτητας, μÝσα στα πλαßσιÜ της, κÜνοντας χρÞση μιας παλιÜς μεθüδου που βασßζεται στην «αρχÞ της αχαριστßας». Σýμφωνα με τα βασικÜ σημεßα της αρχÞς της αχαριστßας πρÝπει να δημιουργηθεß στο παιδß το αßσθημα üτι εßναι πÜρα πολý τυχερü που βρßσκεται μÝσα σε μßα τÝτοια οικογÝνεια. ¸τσι, αν υπÜρχει κÜτι που δεν μου αρÝσει, αν αισθÜνομαι εγκλωβισμÝνο, καταπιεσμÝνο Þ τουλÜχιστον Üτυχο, αυτü οφεßλεται στην δικÞ μου αχαριστßα. Το αßσθημα αυτü δημιουργεßται στα παιδιÜ απü πολý νωρßς με τη χρÞση της βιομηχανßας του μýθου. Η απαραßτητη γιαγιÜ της πυρηνικÞς οικογÝνειας εισÜγει, το βρÝφος ακüμα, στη σημειολογßα της σταχτοποýτας. Η σταχτοποýτα εßναι η ορφανÞ και τüσο δυστυχισμÝνη που ολοκληρþνεται μüνο üταν γßνει το θαýμα και δημιουργÞσει τη δικÞ της οικογÝνεια. ΜετÜ Ýρχονται τα κλασικÜ αναγνþσματα: «Χωρßς οικογÝνεια», «Με οικογÝνεια» (μη σας μπερδεýει ο τßτλος, βρÞκε την οικογÝνειÜ της μüλις στις τελευτÝς σελßδες του τερÜστιου τüμου), «¼λιβερ Τουßστ» κτλ. Καθþς και τα τηλεοπτικÜ σßριαλ: ΚÜντυ, ΧÜιντι, Νιλς Χüγκερσον, (ο Φρου φρου Þταν υιοθετημÝνος και εßδατε πüσο ευτυχισμÝνος Þταν) κτλ.
Σε üλα αυτÝς τις αναφορÝς, που μüνο κÜποια τρανταχτÜ παραδεßγματα ανÝφερα, το σημειολογικü πλαßσιο εßναι κοινü και καθüλου αθþο. Το ορφανü παιδß εßναι δυστυχισμÝνο που εßναι ορφανü, ανÜ δýο σελßδες ζηλεýει τα παιδιÜ που Ýχουν οικογÝνεια (εμÝνα για παρÜδειγμα) και θÝλει να τους μοιÜσει. Περνοýν απßστευτες περιπÝτειες ψÜχνοντας την οικογενειακÞ θαλπωρÞ που θα τα κÜνει ευτυχισμÝνα. Οι αναφορÝς αυτÝς αποτελοýν ýμνο στην πυρηνικÞ οικογÝνεια. ΒÝβαια σε πολλÝς περιπτþσεις Ýχουν τα ακριβþς αντßθετα αποτελÝσματα. ΚÜποια παιδιÜ, εγþ για παρÜδειγμα, ταυτιζüμουν απüλυτα με τον Þρωα που ζει üλες αυτÝς τις περιπÝτειες μüνος του και δεν Ýχει κανÝναν πÜνω απü το κεφÜλι του. Βρßσκει συνεχþς τρüπους να επιβιþσει και Ýχει γνωρßσει και Ýνα κÜρο κüσμο κατÜ τη διÜρκεια. Η μιζÝρια του να Ýχω αυτü το βιβλßο και να το διαβÜζω στο πυρηνικü δωματιÜκι μου δεν συγκρßνεται με τßποτα με την μιζÝρια που βρßσκεται μÝσα σ’ αυτü. Η πρþτη εßναι πραγματικÞ, ωμÞ και ατελεßωτη...και βρομÜει ενεργü πλουτþνιο.
Η πυρηνικÞ οικογÝνεια και ειδικÜ η ελληνικÞ δεν εßναι τßποτα Üλλο απü μια καλολαδωμÝνη μηχανÞ παραγωγÞς νευρþσεων. ¸να σýστημα παραγωγÞς υπεραξßας μÝσω της ενοχÞς. ΚÜθε φορÜ που στρþνεται το τραπÝζι, κÜθε που αγορÜζεται Ýνα αντικεßμενο, απü Ýνα βιβλßο μÝχρι Ýνα παντελüνι, κÜθε φορÜ που ξεκινÜω για διακοπÝς, που πηγαßνω σε Ýνα φροντιστÞριο, σε Ýνα σινεμÜ, κÜθε φορÜ που οι γονεßς μου μου μιλÜνε, μου λÝνε τß Ýκαναν για μÝνα, εγþ ακοýω Ýνα κουδοýνισμα. Για χρüνια νüμιζα üτι εßναι τυχαßο. ¼τι Þταν παραληρηματικÞς φýσεως. Δεν μποροýσα καν να αναγνωρßσω τß Þταν και απü που Ýρχεται αυτüς ο περßεργος Þχος. ΜετÜ απü πολý προσωπικÞ αναζÞτηση κατÜλαβα üτι εßναι το κουδοýνισμα απü εκεßνες τις παλιÝς ταμειακÝς μηχανÝς με το μοχλü. ΚÜθε φορÜ λοιπüν που ολοκληρωνüταν οποιαδÞποτε ενÝργεια των γονιþν μου απÝναντß μου, εγþ ακοýω το μοχλü να κατεβαßνει και το κουδουνÜκι να χτυπÜ. Η μηχανÞ γρÜφει. ΚÜνει το Üθροισμα και εßναι Ýτοιμη να καταγρÜψει την επüμενη Ýκφραση αλτρουισμοý απü τους γονεßς μου. ΠοτÝ üμως δεν βγαßνει ο συνολικüς λογαριασμüς. Και üλο και προσθÝτουν. Τüσο πολý αργεß να βγει η λυπητερÞ που πολλÝς φορÝς νομßζω üτι εßναι μια δικÞ μου παρÜνοια και üτι αυτü δεν συμβαßνει. ¼τι οι γονεßς μου üτι κÜνουν το κÜνουν για μÝνα και τÝτοια.
Δεν πιστεýω üμως σε καλÝς προθÝσεις και εκεß κοντÜ στα τριÜντα εßδα να βγαßνουν οι λογαριασμοß στους φßλους μου. Εßδα να μην μποροýν να πÜρουν αποφÜσεις μüνοι τους. Να μη μποροýν να ζÞσουν μüνοι τους. Να μη μποροýν να αποφασßσουν μüνοι τους με ποιον θα ζÞσουν και με τß üρους. Και üλα αυτÜ γιατß εßχαν Ýναν μεγÜλο απλÞρωτο λογαριασμü. ¸ναν λογαριασμü, που οι ενοχÝς που απü χρüνια εßχαν καλλιεργηθεß μÝσα τους, δε θα τους Üφηναν ποτÝ να τον αφÞσουν απλÞρωτο.
Ο λογαριασμüς Þταν πλÞρης. Εßχε ημερομηνßες, þρες, ποσÜ, συναισθÞματα που αγορÜστηκαν και μεταπουλÞθηκαν, ανÜγκες που ικανοποιÞθηκαν, επιθυμßες που εκπληρþθηκαν. Και τþρα; Θα αφÞσεις αυτοýς που Ýκαναν τüσα για σÝνα μüνους τους; Σε κÜποιο γηροκομεßο; ¼χι. Δεν μπορεßς να το κÜνεις αυτü. ¸χεις δεσμευτεß ακüμα και με δικÜ σου λüγια. ¸χεις μπει απü μικρüς στη διαδικασßα να πεις üτι δε θα τους παρατÞσεις ποτÝ. Ναι, αλλÜ αυτοß δεν Ýχουν καμßα üρεξη να αλλÜξουν τρüπους ζωÞς - τüσα χρüνια δεν μποροýν να τα πετÜξουν απü πÜνω τους Ýτσι εýκολα. Οπüτε ποιος θα αλλÜξει; ΚαλÜ το κατÜλαβες. Θ’ αλλÜξεις εσý. Εσý που Üλλαζες πÜντα. Για να εßναι λοιπüν χαροýμενη η μαμÜ, θα διαλÝξετε μαζß το σπßτι, τη δουλειÜ, τη διασκÝδαση, το κρεβÜτι.
Και επειδÞ τα χρωστοýμενα Þταν πολλÜ, οι εκπτþσεις Üρχισαν απü πιο νωρßς και κατÝληξαν σε εκποιÞσεις. Εßδα τριαντÜρηδες να επιστρÝφουν στο παιδικü δωμÜτιο, Ýρωτες παιδικοýς να χωρßζουν, να καμπουριÜζουν τα σþματα πßσω απü γκισÝ τραπεζþν και να δημοσιεýονται αγγελßες για λευκοýς γÜμους, με λευκÜ χαμüγελα για λευκÜ Χριστοýγεννα.
Πως Ýγινες Ýτσι ρε μÜνα; ΚÜτι πÜει στραβÜ και σßγουρα δεν εßναι μüνο τα πüδια σου. ΜÝσα στα πλαßσια του καπιταλισμοý, η τρßτη ηλικßα δεν εßναι χρÞσιμη πουθενÜ. Δεν αποτελεß παραγωγικÞ ομÜδα και οι καταναλωτικÝς της δυνατüτητες εßναι αρκετÜ περιορισμÝνες για να αφοροýν την αγορÜ. Η σοφßα της, κÜτι που μετροýσε πολý σε Üλλες εποχÝς, τþρα δεν Ýχει καμιÜ αξßα αφοý δεν εßναι εφαρμüσιμη (και πÜλι απü τη σκοπιÜ της παραγωγικüτητας). Τα δεδομÝνα αλλÜζουν με τüσο μεγÜλη ταχýτητα που η εμπειρικÞ γνþση των γονÝων δεν Ýχει πλÝον καμßα εφαρμογÞ. Η οικογÝνεια Ýχει πÜψει εδþ και καιρü να παρÝχει την εκπαßδευση των παιδιþν για την εßσοδü τους στην κοινωνßα των μεγÜλων. Το ρüλο αυτüν τον Ýχει μÜλλον αναλÜβει η μαμÜ τηλεüραση.
Το σýστημα λοιπüν αυτü, αφοý τους ξεζοýμισε για τüσα χρüνια στη δουλειÜ, τους στÝρησε χρüνο για ουσιαστικÞ επαφÞ με τον εαυτü τους και με τους Üλλους, τþρα τους πετÜει στο περιθþριο σαν Üχρηστους. Και αυτοß το Þξεραν αυτü. Εßχαν δει να συμβαßνει στους διπλανοýς τους και Þταν σßγουροι üτι θα συμβεß και στους ßδιους. Εßχαν λοιπüν μονÜχα μßα επιλογÞ. Την επÝνδυση.
ΕπÝνδυση üχι σε χρÞματα βÝβαια, αφοý αυτÜ συνÞθως δεν υπÜρχουν. ΕπÝνδυση σε ανθρþπους. Σε αυτü το σýστημα που πρüκειται σε λßγο να τους ξερÜσει, αυτοß Ýχουν φροντßσει για τους αντικαταστÜτες τους. Τüσα χρüνια, με τα χρÞματÜ τους, μεγÜλωσαν και εκπαßδευσαν τους νÝους που θα πÜρουν τις θÝσεις τους για να πληρþνουν τις συντÜξεις τους, για να Ýχουν λεφτÜ να τους στηρßξουν και για να εκδικηθοýν και αυτοß με τη σειρÜ τους τη δικÞ τους χαμÝνη ζωÞ. «εßμαι εξÜρτημα εγþ στη μηχανÞ τους, κι ο γιος μου τ' ανταλλακτικü» λÝει ωραιüτατα η ΒιτÜλη.
Πþς μπορεß üμως κανεßς να εßναι σßγουρος για την επÝνδυσÞ του üταν αυτÞ γßνεται πÜνω σε μια ανθρþπινη συμπεριφορÜ, κÜτι που ενÝχει τερÜστια αβεβαιüτητα πρüβλεψης; Θα μποροýσε κÜποιο παιδß, να μαζÝψει τα ροýχα του και τα γνωστικÜ του εργαλεßα και μη τον εßδατε τον παναÞ. Για τον λüγο αυτü, (αυτοß) (ξÝρετε ποιοι) (αυτοß οι κακοß) Ýχουν προνοÞσει απü νωρßς. ¸χουν φυτÝψει απü νωρßς στο μικρü παναÞ αναρριχþμενες ενοχÝς. Στην αρχÞ δεν φαινüντουσαν επικßνδυνες αλλÜ üσο μεγαλþνει ο παναÞς, τüσο αυτÝς μπλÝκονται μεταξý τους και απü εκεß που μÝχρι τþρα Þλεγχαν μüνο τη γλþσσα, τþρα του Ýχουν δÝσει και τα χÝρια και τα πüδια. Και δε θα φýγει ποτÝ ο παναÞς. Γιατß ο λογαριασμüς πρÝπει να πληρωθεß. Αλλιþς οι ενοχÝς θα τον δηλητηριÜσουν.
Και τß λες ρε φßλε δηλαδÞ; ¼τι το να αφÞσεις τους γονεßς σου σε γηροκομεßο εßναι η μÝγιστη επαναστατικÞ πρÜξη; ¼χι, κÜθε Üλλο. ΑλλÜ κÜποια στιγμÞ θα πρÝπει με κÜποιο τρüπο να γßνει κατανοητü στους Ýλληνες γονεßς üτι αν θÝλουν να επενδýσουν κÜπου τον üποιο ελεýθερο χρüνο τους Ýχει αφÞσει η μισθωτÞ τους σκλαβιÜ καλÜ θα κÜνουν να τον επενδýσουν σε Üλλους ανθρþπους. Ανθρþπους που λÝγονται φßλοι. Που γερνÜνε και αυτοß, Ýχουν τα ßδια μÝσα και τις ßδιες ανÜγκες με τους ßδιους και θα σταθοýν δßπλα τους. ¼πως στα παλιÜ καλÜ χωριÜ. Γιατß, μαμÜ, αν εσý αποφÜσισες απü μüνη σου, πως η δικÞ σου προσωπικÞ ζωÞ δεν Ýχει κανÝνα νüημα απü τη στιγμÞ που με απÝκτησες και Üρα θα αφιερþσεις τα πÜντα σε μÝνα και τα αδÝρφια μου, δε καταλαβαßνω πως ξαφνικÜ ξαναποκτÜει νüημα, τη στιγμÞ ειδικÜ που η δικÞ μου ζωÞ αποκτÜ επιτÝλους ενδιαφÝρον μακριÜ σου.
Το να μεßνεις μüνη σου μαμÜ εßναι κÜτι που σßγουρα δε θα με αφÞσει ασυγκßνητο. Το πρþτο πρÜγμα üμως που θα κÜνω εßναι φροντßσω να μην Ýρθω ποτÝ στη θÝση σου. Να φροντßσω να Ýχω δεσμεýτει ηθικÜ και συναισθηματικÜ σε üσο το δυνατüν περισσüτερους ανθρþπους και να δεσμευτþ κι εγþ με τη σειρÜ μου απÝναντß τους. Για να εßναι εκεß αυτοß για μÝνα και εγþ για αυτοýς. Δε θÝλω να καταστρÝψω τη ζωÞ των παιδιþν μου κατασκευÜζοντÜς την με βÜση τις προσωπικÝς μου ανÜγκες και επιθυμßες. Δε θα σε αφÞσω οýτε να με φτιÜξεις οýτε να με χαλÜσεις. ΒαθιÜ μÝσα μου δε θÝλω να πεθÜνεις, αν και δυσκολεýομαι κÜθε πρωτοχρονιÜ να λÝω «και του χρüνου», αλλÜ να μωρÝ...μπορεß και να Ýκανε τα πρÜγματα πιο εýκολα και εσý με ‘χεις μÜθει να διαλÝγω τα εýκολα.