Με οικογένεια

Διαβάζοντας το «Χωρίς Οικογένεια», γέλασα αρκετά, όσο πρέπει νομίζω, κούνησα σαν συμπάσχουσα και συμπαθούσα το κεφάλι καταφατικά (ναι, ναι, έτσι, έτσι..) κυρίως όμως τσιγκλίστικα (υπάρχει τέτοιος τύπος για αυτό το ρήμα;) από διάφορες σκέψεις για την οικογένεια (και όχι μόνο), σκέψεις που κάνω(/έχω κάνει) συχνά όταν σκέφτομαι την «κριτική» μου απέναντι σε διάφορα πράγματα, όπως η οικογένεια, καλή ώρα.

Φαντάζομαι πως όλες μας θα έχουμε γενικώς καταναλώσει, ένα καθόλου ευκαταφρόνητο κομμάτι του χρόνου μας, σιχτιρίζοντας γονείς και σόγια (όχι τη σόγια, τα σόγια), κοροϊδεύοντας οικογενειακές συνεστιάσεις, καυτηριάζοντας γάμους και πανηγύρια συμβιβασμένων εξαδέλφων, στηλιτεύοντας μικρο/αστικές αντιλήψεις περί πυρηνικής οικογένειας και τα λοιπά και τα λοιπά. Και καλά έχουμε κάνει. Δεν βλέπω πως θα κατάφερνα να ακονίσω την αίσθησή μου για τα όρια των κοινωνικών σχέσεων χωρίς να έχω ασχοληθεί με τη μεγάλη αυτή πηγή καταπίεσης που λέγεται οικογένεια. Πώς θα κατάφερνα να συνειδητοποιήσω, πέρα από τα ακαδημαϊκά διαβάσματα του Φουκώ και άλλων διαφόρων, την πραγματικότητα και τη φύση της εξουσίας και ιδιαίτερα τη σχέση πολλών αγαπημένων μου (και άλλων όχι τόσο) προσώπων με αυτό το πολύ κακό πράμα, την εξουσία. Κανένας και καμία αθώα. Γιαγιάδες, μανάδες, αδέρφια, θείοι, νονές, ξαδέρφια, όλοι κι όλες, έχουν το μικρό ή μεγάλο ρολάκο τους σε αυτό το πολύ συχνά κακόγουστο σκηνικό. Μέχρις εδώ καλά.

Αυτό που συνέβη όμως εσχάτως είναι τα εξής δύο πράματα: 1. Σταδιακά -και χωρίς να πάρω χαμπάρι πότε και πώς ακριβώς- έπαψα να διασκεδάζω τόσο ή, εν πάση περιπτώσει, να ανακουφίζομαι όσο παλιότερα μετά από διάφορα ξεσπάσματα αντιοικογενειακής κριτικής. Κάπως σαν να μην έφταναν πια. 2. Επιπλέον, άρχισε να με απασχολεί -και αυτό μου φαινότανε ακόμη πιο περίεργο αρχικά- το τι θα κάνω εγώ μ’ αυτό το θέμα. Της οικογένειας. Θα κάνω εγώ τη δική μου; Θα τη λέω οικογένεια; Θα τη/το λέω αλλιώς; Θα είναι διαφορετική (οπωσδήποτε..) μα πώς; Και τι να κάνω με αυτή που υπάρχει ήδη; Τι ρόλο θα παίζω εγώ σε αυτό το κακόγουστο έργο; Θα τους βρίζω; Θα τους τα χώνω; Θα τρώω κοτόπουλο με πατάτες στο φούρνο την Κυριακή λέγοντας σαχλαμάρες γύρω από το οικογενειακό τραπέζι; Θα τους «δεχτώ»; Θα με δεχτούνε; Θα αγοράσω σπίτι; Θα κάνω παιδιά; Θα «επαναοικειοποιηθώ» (που είναι και της μόδας) κάποια χαμένη αξία που κρυβότανε στις «αρχικές» προθέσεις του θεσμού; Βοήθεια....

Σε επίπεδο φαντασίας (ως και φαντασιοπληξίας) έχω πολλές φορές ονειρευτεί διάφορες προσομοιώσεις (μια άλλης) οικογένειας με ανθρώπους, που μας δένει όχι το αίμα αλλά κάποια άλλη, πολύ συγκλονιστική αλήθεια, κάποιος δεσμός δικός μας, άσχετος με τα αίματα αλλά σχετικός με αυτό που είμαστε ή θέλουμε να γίνουμε. Και αυτό μου φαίνεται πολύ φυσικό και ορθό. Το θέμα είναι πως αυτές οι φαντασιοπληξίες έρχονται και παρέρχονται και δυστυχώς το ίδιο και οι άνθρωποι... Δηλαδή, αν και τόσες φορές και σε ποικίλους χρονικούς ορίζοντες, έχω επιθυμήσει αυτό το πράγμα με διαφορετικούς ανθρώπους σε διαφόρων τύπων σχέσεις, δεν αισθάνομαι πως, μέχρι τώρα τουλάχιστον, έχω καταφέρει να αποκτήσει αυτή η επιθυμία μια σχέση διάρκειας με την πραγματικότητα και δεν αισθάνομαι επίσης την ακλόνητη βεβαιότητα πως φτιάχνω κάτι «στ’ αλήθεια», κάτι που δεν θα χαλαρώσει τα επόμενα χρόνια, που η ζωή και οι επιλογές μας θα αλλάξουν προσανατολισμό. Και, όπως λέει και η άτιμη η μάνα μου, «παιδί μου είσαι τριάντα χρονών». Και πράγματι, είμαι.

Από τη άλλη, αυτή η ρημάδα η πυρηνική οικογένεια είναι πάντα στο προσκήνιο, για κάποιον απροσδιόριστο λόγο δε χάνει την αίγλη της και τη δυνατότητα να εμφανίζεται στέρεα και συμπαγής, παρά τα πλήγματα που της καταφέρνω μέσα από την κριτική μου.. Και ομολογώ πως ζηλεύω.. Την αντοχή της. Θέλω αυτή την αντοχή και για τα «άλλα», τα δικά μου πράγματα...

Βέβαια ίσως μου πείτε πως αυτή η αντοχή δεν είναι παρά ένας καλά δουλεμένος μύθος, ένα ψέμα που άμα το πιστεύουμε το κάνουμε αλήθεια. Γιατί όμως αυτό δε μου φαίνεται και τόσο πειστικό αντεπιχείρημα; Γιατί ακόμη πιάνει τόσο χώρο αυτό το κεφάλαιο της οικογένειας; Γιατί ασχολούμαι ακόμη, τριάντα χρονών άνθρωπος;

Καμιά φορά σκέφτομαι πως απλώς δεν θα ξεμπερδέψω τόσο εύκολα με τις σχέσεις αυτές, της οικογένειας. Επίσης, σκέφτομαι πως, αν δεν καταφέρω να τις κοιτάξω πέρα από μια εύκολη καταδίκη, δεν θα μπορέσω να κάνω αυτό το άλλο πράγμα, το δικό μου που έλεγα. Πως, αν δεν αναγνωρίσω τη θέση μου σε αυτό το «μηχανισμό», δεν θα μπορέσω ποτέ να τον παραβιάσω θετικά. Πως πάντα, ό,τι και να κάνω, θα ξαναμπαίνει από την πίσω πόρτα. Και ψιλοτρομάζω..

Άρχισα να σκέφτομαι επίσης, πως ούτε αρκεί ούτε περισσεύει να μιλάω επικριτικά μόνο για το ρόλο που παίζουν οι άλλοι σε αυτό το έργο. Σε προσωπικό επίπεδο, αυτό μεταφράζεται σε μια προσπάθεια να σταματήσω να λέω στη μάνα μου, κάνε αυτό και κάνε εκείνο, get a life μαμά, μα τι μιζέρια που έχει η σχέση σου με το μπαμπά, σταμάτα να ζεις προβάλλοντας απάνω μου επιθυμίες και φόβους. Αφού δε μου αρέσει να μου λέει εκείνη τι να κάνω, γιατί να της λέω εγώ; Και, εν πάση περιπτώσει, σε όλες μου τις σχέσεις μπορώ να δεχτώ την προσδοκία των άλλων ανθρώπων, να τους καταλάβω, ν’ αναγνωρίσω τις επιθυμίες τους, να τους στηρίξω, να τους υπερασπίσω, να διευρύνω τα όριά μου για να χωρέσουν κι αυτοί... Στις σχέσεις με αυτά τα τέρατα τους γονείς, γιατί να υπάρχουν άλλοι νόμοι και κανόνες; Σε πολιτικό επίπεδο, αυτό μεταφράζεται σε μια προσπάθεια να κατανοήσω τα υποκείμενα που είναι οι άλλοι και οι άλλες και τη δράση τους, αναγνωρίζοντας με ψυχραιμία τη θέση που κατέχουν μέσα στα συστήματα των σχέσεων. Αν η εξουσία και οι ιεραρχίες, η καταπίεση και η κακοποίηση, οι δυνατότητες, τα όρια και η αλλαγή περνάνε μέσα από μια καταρχήν αναγνώριση της θέσης των άλλων μέσα σε αυτά τα σύνθετα συστήματα, τότε μάλλον δε μου μένει τίποτα άλλο να κάνω ή να σκεφτώ για την οικογένεια, παρά να δω τους πρωταγωνιστές της έτσι, ως υποκείμενα δράσης αλλά και ως αντικείμενα της δράσης των άλλων.

Όπως λέει και ο αγαπημένος Φουκώ (αν τον έχω καταλάβει σωστά), οι διάφορες θεωρίες περί καταστολής/καταπίεσης αυτού ή του άλλου, μπορούν να είναι παραπλανητικές. Το είπε για τη σεξουαλικότητα και τους λόγους γύρω από αυτή, μου φαίνεται ότι μπορεί να εφαρμοστεί σαν αναλυτική αρχή γενικώς. Η σεξουαλικότητα μας δεν καταπιέζεται σκέτα. Αυτό είναι λίγο για να φωτίσει το τι συμβαίνει. Η σεξουαλικότητα οργανώνεται, ελέγχεται, δοκιμάζεται, γίνεται αντικείμενο μελέτης, μιλάμε για αυτή, την οριοθετούμε, την πάμε στο γιατρό, την εξομολογούμαστε. Παραφράζοντας αυτό σκέφτομαι... η οικογένεια δεν μας καταπιέζει σκέτα. Η οικογένεια μας υποδέχεται (υποδέχτηκε), μας μαθαίνει τις κοινωνικές σχέσεις, μας δείχνει με χίλιους δυο τρόπους πώς να διαπραγματευόμαστε τη θέση μας, μας διδάσκει την αναγνώριση των συμβόλων, είναι αυτό μέσα από το οποίο μετράει ο χρόνος. Ο χρόνος, παρεμπιπτόντως, δε μετράει μόνο για μας, μετράει και για τους άλλους. Και ειδικά για αυτά τα υποκείμενα που «καταλάβανε» τη θέση/ταυτότητα «γονιός» μετράει λίγο πιο δύσκολα τελευταία. Εδώ εγώ έφτασα τριάντα χρονών. Μέσα από την κατανόηση έρχεται η απαραίτητη γνώση για τη ρήξη και την ανατροπή.

Προσπαθώντας να συμμαζέψω όλο αυτό από πάνω λέω τα εξής. Θέλω η πολιτική μου αντίληψη να έχει την ικανότητα μιας διευρυμένης κατανόησης των άλλων υποκειμένων. Θέλω επίσης η πολιτική μου δράση να κατασκευάζει θετικά παραδείγματα, ή έστω μικρά κομματάκια παραδείγματος, για αυτό που προτίθεμαι να ζήσω σε αυτή τη ζωή και όχι στην επόμενη. Θέλω ακόμη η πολιτική μου κριτική να εκφέρεται με τέτοιο τρόπο, που να σπρώχνει τα πράγματα πέρα από την καταγγελία. Και θέλω ακόμη να κάνουμε οικογένειες πολλές και γαμάτες και παιδιά, που να έχουνε πολλά θέλω και να τα καταφέρουνε ακόμη καλύτερα. Παραλήρημα τέλος.

Σχολίασέ το                      Κατέβασε το τεύχος