Τι γελάτε ρε?

Ένα τετραήμερο προβολών ταινιών και ντοκιμαντέρ πολιτικού και κοινωνικού περιεχομένου... Οργανωμένο από την βιντεοκολλεκτίβα ΚΙΝΗΜΑΤόγραφος... Στο Πολυτεχνείο... Πολύ ωραία σκέφτηκα... Στο πρόγραμμα διαβάζω, τελευταία προβολή, αργά το βράδυ της Κυριακής, ένα βίντεο για μαύρους gay άντρες στην Αμερική... Πολύ ωραία ξανασκέφτηκα, λοιπόν, θα πάω... Θα το πω και στους φίλους και τις φίλες μου... Από νωρίς, η αίθουσα που γίνονταν οι προβολές ήταν ασφυκτικά γεμάτη... Πολύς κόσμος παρακολουθούσε το τετραήμερο... Πολύ ωραία, σκέφτηκα και πάλι..

Ξεκινώντας από το απόγευμα είδαμε πολλά ωραία πράγματα. Είδαμε το τελευταίο "τεύχος" του Νewsreal, βιντεομαγκαζίνο με πολιτικές δράσεις απ' όλη την Ευρώπη. Είδαμε τους συντρόφους να αλυσοδένονται τεχνηέντως στις γραμμές του τρένου και την αστυνομία να χρησιμοποιεί κάθε είδους κοπίδι για να τους απομακρύνει. Φυσικά δεν γέλασε κανείς... Σεβόμενοι και σεβόμενες την προσπάθεια και την ιδέα τους να εκφράσουν την αντίθεση τους στα πυρηνικά και ας ήταν αστείος (για κάποιους τουλάχιστον) ο τρόπος τους... Και ας κράτησε η δράση τους κάνα δύο ώρες, μόνο... Είδαμε επίσης ένα βίντεο από μία πορεία στην Σκωτία και ακούσαμε τον ομιλητή να λέει ότι «το πρόβλημα είναι ο BUSH και ο BLAIR» και τον κόσμο να χειροκροτεί μπροστά σε αυτή την μεγάλη σοφία, και πάλι, φυσικά, δεν άκουσα κανένα να γελάει... Σεβόμενοι και σεβόμενες μάλλον το δικαίωμα στο κλισέ, παρόλη την αχρηστία του... Είδαμε, αργότερα, σε κινούμενα σχέδια, την ιστορία του άντρα που φύτευε δέντρα και ακούσαμε διάφορους ηλίθιους λυρισμούς περί θεού και ανθρώπου και δεν γέλασε κανείς... Μάλλον γιατί δεν μας ακούγεται αρκετά γελοίο να αναζητά κανείς τους τρόπους να κάνει καλό σε αυτόν τον κόσμο παίρνοντας ποιότητες θεού..

Και ήρθε η ώρα για το «Σπάσιμο της Σιωπής», ένα ντοκιμαντέρ για μαύρους gay άντρες... Κάπου στις πρώτες σκηνές ακούγονται κάποια γέλια στο αμφιθέατρο. Απόρησα, γιατί δεν είχα καταλάβει το αστείο και σκέφτηκα: θα είναι αυτό το γέλιο αμηχανίας που συχνά έχω ακούσει στο σινεμά -σχεδόν πάντα- μπροστά σε σκηνές με λεσβίες, αδερφές, τρανς ή άλλα «περίεργα»... Μάλλον γιατί όλα αυτά τα «περίεργα» είναι για γέλια... Όσο η ώρα περνούσε η ταινία έχτιζε το ύφος της, οι μαύροι gay άντρες κατέθεταν ενώπιον μας τη σιωπή, το φόβο και την μοναξιά τους, μ’ έναν τρόπο που μας έβαζε μέσα στον κόσμο τους, με υπερηφάνεια και ποιητικότητα. Γινόμασταν μάρτυρες της προσπάθειάς τους να παράγουν μία κουλτούρα σε απάντηση της σιωπής και της αφάνειας.

Αλλά τα διάσπαρτα γελάκια, μισοχάχανα, διάσπαρτα στο χώρο και στο χρόνο, συνεχίζονταν. Για κάποιο λόγο, φαινόταν αστείο να ακούς τις ιστορίες ανθρώπων για τους οποίους ακόμη και η «ασφάλεια» της μαύρης κοινότητας είναι πολυτέλεια... Ήταν, φαίνεται, επίσης αστείο να βλέπεις ανθρώπους να παλεύουν πολιτικά για να διεκδικήσουν μία επιλογή τους... Ήταν, μάλλον, ακόμη πιο αστείο να βλέπεις ανθρώπους που έχουν κάνει την ζωή τους πεδίο μάχης, να κοντράρονται με την εξουσία και τις σχέσεις που την παράγουν... Μια μάχη που δεν κρατάει δύο ώρες... μια μάχη που είναι non stop... αλλά ήταν πολύ αστείο τελικά... very funny, που λένε...

Το Tongues Untied, "καλής" ή "κακής" αισθητικής, ήτανε ένα κινηματικό "προϊόν". Απ’ ότι φάνηκε όμως, ήταν ένα προϊόν που δεν ικανοποίησε τις κινηματικές "ανάγκες". Ή, ακόμη χειρότερα, που δεν τις αφορούσε καν. Αυτό αποτυπώθηκε στις αντιδράσεις του "κοινού". Τόσο από τα άσχετα γέλια αμηχανίας, όσο και από τον κόσμο που αποχώρησε σχεδόν μαζικά, πριν καν ξεκινήσει η ταινία, αλλά και κατά τη διάρκειά της.

Αλλά, όμως, από τι αποχώρησε το "κοινό" τελικά;

Το κοινό αποχώρησε από ένα σχεδόν ωριαίο ντοκιμαντέρ-αφήγηση για την σιωπή μέσα στην οποία ζούνε (ζούσανε..;) οι μαύροι gay άντρες και το μίσος που η σιωπή αυτή επιστρέφει. Επειδή οι «άλλοι» υποθέτουν σε αυτήν τη σιωπή μιαν αξιοπρέπεια, την οποία δεν επιτρέπουν, ούτε κι έτσι, σιωπηλή.

Αποχώρησε από μια ιστορία που μίλαγε για την απουσία των μαύρων εικόνων στην gay ζωή, στα gay "πρότυπα". Για το πώς αυτή η απουσία τους κάνει αόρατους, χωρίς σκιά, χωρίς ουσία, χωρίς τόπο, ιστορία, αντανάκλαση.

Από ένα βίντεο που περιέγραφε τα ηλίθια αστεία της stand up comedy και τα ηλίθια αστεία παντού γύρω -γύρω, αστεία που τους ισοπεδώνουν κάθε φορά λίγο παραπάνω, καθώς κάθονται, συχνά σιωπηλοί, απέναντί τους...ενώ καμιά φορά γελάνε και οι ίδιοι με αυτά, αποδεχόμενοι έτσι ότι αποτελούν περιθώριο στο περιθώριο.

Από μια μαρτυρία για το θυμό που γίνεται συστατικό στοιχείο του σώματος, που γίνεται ο τρόπος για να έχουν ακροατήριο, ο τρόπος για να εκφράσουν στοργή. Για το θυμό που αναπηδά ακόμα και ανάμεσα τους και τους κάνει να φοβούνται ο ένας την εικόνα του άλλου, να μην την αντέχουν.

Από μια ταινία για τις λέξεις και το πως τις χρησιμοποιούνε οι άλλοι (είπαν: «ναι, είμαι αδερφή. Και τι σημαίνει αυτό για σας;»), για τις μανάδες τους και το φορτίο απέναντί τους, για το βάρος του να μην είσαι ο σωστός γιος, για το να μη μπορούν να πάνε σπίτι όπως είναι -και σπίτι είναι ολόκληρη η μαύρη κοινότητα- γιατί θεωρούνται απειλή για αυτήν, γιατί μόνο σιωπηλούς και "διακριτικούς ως την αφάνεια" τους δέχονται.

Από ένα ντοκιμαντέρ που διηγούνταν τη δημιουργία της σναπ κουλτούρας (ένα χτύπημα των δαχτύλων, κάτι πολύ παραπάνω από έναν απλό θόρυβο) και που μιλούσε για το AIDS και τους θανάτους του- τόσοι πολλοί που ανάμεσα τους, ο θάνατος ενός εκ των αφηγητών του ντοκιμαντέρ, πέρναγε απαρατήρητος.

Μπροστά, λοιπόν, σ΄όλα αυτά, μπροστά στη μεγάλη αυτή προσπάθεια των μαύρων gay αντρών να φτιάξουν την εικόνα τους, «εμείς» μπορούμε να γελάμε.. και εμείς μπορέσαμε να μας ακούμε να γελάμε.

Αλλά αν η ταινία αυτή ήταν μια κλισέ gay ταινία, όπως θα περίμενε ο μέσος «προοδευτικός» ετεροφυλόφιλος, μία ταινία που αφηγούνταν με γραμμικό τρόπο τη βασανισμένη ζωή ενός gay που τον βίαζε ο πατέρας του, οι συμμαθητές του τον έδερναν στο σχολείο και αυτός στο τέλος πέθαινε από AIDS; Ίσως σε αυτή την περίπτωση το κοινό να σεβόταν τα βάσανα του. Οι «κανονικοί», ακόμη και μέσα στα κινήματα, δυστυχώς ταυτίζονται συχνά με την κυρίαρχη κουλτούρα του μελό. Αλλά μια τέτοια εξιστόρηση παράγει συμπόνια, λύπη, οίκτο. Και οι μαύροι gay άντρες, δεν ήθελαν να τους λυπάται κανείς. Όπως και εγώ δεν θέλω να με λυπάται κανένας. Εμένα μου αρέσουν οι ιστορίες που οι άνθρωποι είναι πρωταγωνιστές και όχι θύματα. Και ας «βασανίζονται από τις καταστάσεις».

Και αν η ταινία ήταν για τους μαύρους πάνθηρες και όχι για τους μαύρους πούστηδες; Το αμφιθέατρο μάλλον θα ήταν πιο γεμάτο και θα χειροκρόταγε σύσσωμο στο τέλος, με δάκρυα συγκίνησης στα μάτια. Θαυμάζοντας τον αγώνα τους για μια άλλη κοινωνία... Για το μελό, είπαμε...

Και απορώ και εξίσταμαι και εκνευρίζομαι και σιχαίνομαι προσωπικά όλους όσοι γελάνε, γιατί γελώντας με τις ιστορίες αυτές και ουσιαστικά μη κατανοώντας τες, αξιολογώντας τες στο επίπεδο του αστείου, χλευάζεται ο αγώνας αυτών των ανθρώπων και η προσπάθεια να καταδείξουν τις σχέσεις εξουσίας, που ο ετεροσεξισμός γλεντάει.. γλεντάνε, όσοι και όσες γελάνε, την κανονικότητά τους.. γλεντάνε, την εξουσία τους.. να την χαίρεστε λοιπόν.. και να περνάτε χάλια σας εύχομαι.. γιατί από την εξουσία δεν γλιτώνει κανένας και καμιά τόσο εύκολα.. δυστυχώς δεν αρκούνε οι αντιεξουσιαστικές κορώνες των προκηρύξεων, δεν αρκεί το ευχέλαιο...

Και όσο για εμένα και εμάς, συνεχίζουμε να ζούμε σε έναν καταναγκαστικά ετεροκανονικό κόσμο και καθημερινά να περιβαλλόμαστε με έτερο-εικόνες, από το δρόμο όπου φιλιούνται αμέριμνοι, μέχρι τις ταινίες στο σινεμά. Αντίθετα οι στρέιτ σύνροφοι/συντρόφισσες/φίλοι/φίλες όταν έρχονται σε επαφή με οτιδήποτε «άλλο» νοιώθουν ότι δεν τους αφορά καθόλου. Στην καλλίτερη περίπτωση η δικιά μου/μας εικόνα είναι τόσο αξιοπερίεργη όσο το να βλέπει κανείς να βάζω/βάζουμε το ξύλινο πόδι μου/μας στην θέση του κομμένου. Εμείς όμως μάθαμε στο ξύλινο πόδι μας να κάνει τα πιο ωραία κόλπα..

Σχολίασέ το                     Κατέβασε το τεύχος